Bevreesd zijn
Wout van Wijngaarden gaat in dit artikel in op de volgende vraag: "Bevreesd zijn, hoe komt dat, wat zijn de gevolgen en hoe word je ervan verlost?"
Het artikel is een samenvatting van een prediking.
Een wereld van vrees
We kunnen zeggen dat vrees of angst aan de wortel ligt van veel ellende. De mensheid lijdt niet alleen een lichamelijke pijn, maar vooral een geestelijke pijn. Voor velen is er geen hoop. De mensheid heeft een onzekere toekomst, en de mens is bang voor de toekomst.
Soorten vrees
We moeten allereerst onderscheid maken tussen twee soorten vrees.
Er is een vrees die goed is. Die vrees bewaart ons voor gevaar en ongelukken. Hij zorgt er voor dat we voorzichtig zijn als we iets aanraken, of als we de weg oversteken. Het is een vrees die ons helpt. Soms doen mensen onverantwoorde dingen. Kinderen klimmen in een boom en vallen eruit. Volwassenen rijden te hard en maken ongelukken. Veelal gaat het om stoer doen of prestige.
Normaal hebben we echter een weerhoudende vrees. Deze vrees is incidenteel. Hij treedt alleen in werking als er gevaar dreigt. Hoewel ook deze vrees er pas gekomen is na de zondeval, wil ik het in dit artikeltje niet hierover hebben.
Ik wil veeleer spreken over die andere vrees, de vrees die altijd bij je is, die de leiding neemt in je leven. De vrees die bepaalt wat je gaat doen en die je ongelukkig maakt.
Deze vrees heeft zeer veel uitwerkingen. Het kan zijn dat je angst hebt om te falen. Dat je angst hebt voor het leven. Wat gaat er vandaag gebeuren? Misschien is er angst voor ontslag, of voor ziekte, oorlog, of de dood. Er zijn mensen die angst hebben om in een gebouw te zijn. Er zijn mensen die angst hebben gekwetst te worden. Velen lopen met angst voor God in hun leven en ze doen alles om God tevreden te stellen.
Anderen zijn bang voor demonen. Sommigen hebben angst voor het openbaar worden van hun hartsgeheimen, anderen hebben angst voor mensen. Ik heb iemand gekend die angst had voor microben, en altijd met een handschoen de deur open deed.
Ieder ervaart vrees op zijn eigen wijze en we moeten er voor oppassen om elkaar niet uit te lachen. Zeer veel gebeurtenissen kunnen aan de grondslag liggen van deze nood. Sommigen zijn geshockeerd door een gebeurtenis, anderen zijn in een moeilijke moment uitgelachen en hebben dat niet kunnen verwerken.
Oorzaken
Ik wil graag een paar hoofdoorzaken noemen. Daarnaast zou je vele nevenoorzaken kunnen noemen voor allerlei specifieke noden. Het gaat hier echter om algemene oorzaken, grondoorzaken. Daarnaast is ieder mens uniek, elk persoon heeft zijn eigen angsten: er is een persoonlijke factor.
Vervreemding van God
Het begrip "bevreesd zijn" komt voor het eerst voor in Genesis 3:10. Vóór die tijd bestond het niet. Daarin ligt gelijk ook de grondoorzaak. Voordat de mens had gezondigd bestond er geen angst. De mens is geschapen naar Gods beeld en de mens had gemeenschap met God.
In Genesis 3 vers 8 lezen we dat God in de hof wandelde. Adam en Eva kenden dat geluid. Als ze dat geluid hoorden, was er altijd een geweldige vreugde. Maar nu was er angst. Ze verborgen zich achter de bomen. Maar de mens kan zichzelf niet voor God verbergen.
God zocht de mens en vroeg: "Waar zijt gij?". De mens antwoordt: "Toen ik uw geluid in de hof hoorde, werd ik bevreesd.", en wanneer God doorvraagt, zien we dat hij gaat dralen. Hij geeft ontwijkende antwoorden. Ze gaan elkaar beschuldigen. De angst krijgt leiding in hun leven.
Tegenwoordig zegt men wel eens dat angst ons vooral wordt aangepraat door predikers en christenen. Deze stelling draait de dingen om. Men zegt dat we van God af moeten. We moeten van alle wetten af. Het zijn immers juist de wetten die ons angstig maken, zegt men dan.
Dat is echter het tegenovergestelde van wat de Bijbel ons leert. Angst komt er omdat de relatie met God is gestoord. De mens voelt zich dan niet meer veilig.
Je ziet dat duidelijk bij kinderen. Een kind voelt zich vrij binnen de grenzen die pa en ma hebben gesteld. Maar zodra een kind iets doet wat niet mag, wordt het onrustig en angstig. Het kind weet dat het niet meer kan rekenen op de bescherming van papa en mama. Het komt in een gebied waar veel nieuwe dingen zijn die het niet begrijpt en die vreemd zijn. Wanneer papa en mama het aanmoedigen, voelt het zich echter vrij.
De grondoorzaak van de angst is dat de mens vervreemd is van God en daardoor ook van de schepping van God.
Laat ik dat nog duidelijker maken. Een grote oorzaak van de angst die we rondom ons zien is het gevoel van nietigheid dat de mens in zich draagt. Dit gevoel wordt gestimuleerd door een steeds maar sterker wordende wetenschappelijke gerichtheid.
De computer kan miljoenen handelingen per seconde verrichten. De mens krijgt meer inzicht in het heelal maar voelt zich onmachtig, onbelangrijk en klein. Er is ons geleerd dat we leven in een heelal dat nog steeds expandeert. Sommigen zeggen dat het zich met de snelheid van het licht uitbreidt. We spreken over miljoenen sterren die miljoenen lichtjaren van ons verwijderd staan. We spreken over zwarte gaten die alle materie opslokken. En dit alles is allemaal omgeven met een mysterie.
Maar ook dichter bij, hier op aarde zijn er grote krachten. Denk maar aan de atoomkrachten: het kleine atoom bergt enorme hoeveelheden aan kracht in zich.
Er hoeft maar iets fout te gaan met de beheersing van die krachten en een kettingreactie komt los. Ook de aardbodem draagt enorme krachten in zich en soms worden die ontladen.
Jezus zei dat vlak voor de wederkomst de angst grenzeloos zal worden. Dat heeft alles te maken met de enorme groei van de wetenschap. De mens weet welke krachten er zijn, maar hij beseft ook hoe nietig hij is, hoe afhankelijk hij is. Hij is overgeleverd aan allerlei onberekenbare krachten. Daar komt bij dat slechts wie reeds veel weet, ook doorziet hoe weinig hij uiteindelijk nog maar weet. Tegelijk is de relatie met de God die alles regeert door Zijn kracht, stuk.
Een diepe Vader-kind relatie is er zelden. Er is geen vertrouwen, geen hoop. En er kan zoveel fout gaan.
Doelloosheid
Een tweede hoofdoorzaak die hier uit voortvloeit, is dat de mens de dingen ervaart alsof alles zonder doel is. "Waar leef ik voor?" is dan de vraag. Anderen redeneren als volgt: "Waarom ben ik op deze wereld gezet? Wat voor doel heeft het leven? Er is toch geen werk. Wat voor doel heeft het lijden en al die miserie?" Nog anderen zeggen: "Wat voor doel heeft het gezin? Hoe moeten we zorgen voor de toekomst en waarom? Laten we het nu maar uitbuiten, laat ons eten en drinken en vrolijk zijn want morgen sterven wij. Dan is het gedaan. Er is geen God, geen oordeel, geen eeuwig leven." Of nog: "Lijden is pech hebben, en is het te erg dan maak ik er een eind aan." Toch demonstreert men tegelijk massaal tegen de bom. Als het leven zinloos is en als de dood het einde is, wat is er beter dan een atoombom in je tuin te plaatsen? Zo dicht mogelijk bij je.
Er is een spanning in de mens, een diepe nood. Zijn verstand zegt "God is dood" maar heel zijn wezen roept om God, om zekerheid. Hij heeft de grenzen van Vader overschreden en voelt zich onveilig. Hoort ieder mens misschien de voetstappen van God in zijn tuin?
Gevolgen
Laat ons even stilstaan bij wat de gevolgen van de angst zijn.
1. Het eerste wat ons overkomt als we angstig zijn is een verlamming in ons denken. We zien dat ook bij Adam. Hij gaat achter een boom zitten en hij denkt niet meer in de juiste verhoudingen. Als je iets moet doen en je hebt er angst voor, dan zal je het niet kunnen, want angst verlamt je denken. Je wordt onberekenbaar en een speelbal van anderen.
2. Het tweede wat gebeurt is dat je zelfzuchtig wordt. Iemand die angstig is gaat veel aandacht aan zichzelf schenken. Er komt een verdedigende houding in die persoon. Hij gaat om de pot draaien, hij geeft halve antwoorden, hij probeert zich vrij te pleiten. Veelal worden anderen daarvan het slachtoffer. Angst leidt tot het afschuiven van verantwoordelijkheden. De oorzaken worden bij de anderen gelegd. Mensen irriteren je. Lawaai irriteert je. Als je vol angst bent, moet alles stil zijn.
Door angst kom je in het middelpunt te staan.
3. Ten derde maakt angst de mensen irrationeel. De mens wordt gedreven door angst en gaat dingen doen die hij zelf afkeurt. Zo ging Saul naar een waarzegger, hoewel hijzelf zich ingezet had om waarzeggerij uit te roeien. Angst drijft je naar informatie die je nog angstiger maakt. Je informeert, je vraagt, maar er is geen rust in je.
4. Een vierde gevolg van angst is vluchten in verdoving. We zien dat rondom ons. Het amusement wordt steeds wilder, het voetbalveld wordt een arena. Het aantal kanalen op de T.V. wordt verdubbeld, het aantal disco’s vliegt omhoog. Meer vermaak, meer verdoving. Het wordt massaler totdat het in elkaar klapt. Massahysterie, mensen komen in de ban van amusement en raken alle controle kwijt. Het is de geest van de angst die hen drijft tot deze extase.
Oplossing
De oplossing brengt ons tot de kern van het evangelie. Er is maar één antwoord en dat is: "de inwoning van de Heilige Geest". Paulus zegt dat op een geweldige wijze in Romeinen 8:15 : "Want gij heb niet ontvangen de geest van slavernij om opnieuw te vrezen, maar gij hebt ontvangen de Geest van het zoonschap door welke wij roepen: ‘Abba, Vader!’"
Laat mij enkele heerlijke waarheden noemen.
1. Merk op dat de inwoning van de Geest ons doet roepen: "Abba, Vader". We worden een kind vol vertrouwen, vol eenvoudig geloof. Welk een kracht. De vrees wordt er uitgedreven en de mond komt vol van vertrouwen, van rust. Hij zorgt voor mij. Wat een machtige manifestatie van kracht.
2. De Heilige Geest laat ons ervaren dat we zonen zijn. Er staat: ‘geadopteerde zonen’ - adoptie betekent "dat je je vorige eigenaar achterlaat". Alle banden worden afgesneden en je krijgt nieuwe ouders. God is je Vader, Hij is je nieuwe Vader, Hij de Schepper die je van harte lief heeft. Hij leidt je leven, Hij woont in je.
3. De Heilige Geest gaat met ons communiceren. Dit is een wonderlijke ervaring. De Heilige Geest gaat tot ons spreken, Hij vermaant je, Hij roept je tot de orde. Je bent niet meer alleen, Hij leidt je, Hij zegt tegen je: "Kom tot berouw" of "Ga de zending in" of "Werk in de gemeente" of "Je bent een beminde, Ik hou van jou".
Wonderlijk, hoe je na de wedergeboorte die nieuwe stem hoort, die zachte leiding ervaart, hoe de Heilige Geest dan met je communiceert. Wat een enorme rust.
4. De Heilige Geest toont ons dat we erfgenamen zijn. Wat een toekomst. Geen angst meer dat je mislukt. Er is een erfenis in de hemel. Deze erfenis wordt in de kracht van God bewaard. Als je lijdt, als je oud bent, is het niet voor niets. Er is een erfenis! God gaat die geven.
5. De Heilige Geest toont je dat je belangrijk bent. Op dit moment, zoals je bent. De hele schepping wacht op het openbaar worden van de zonen Gods. Je mag nu dat in je binnenste ervaren. Maar straks ook in alle openbaarheid.
Jezus zei: "Ik zal u niet als wezen achterlaten. Ik kom tot u." Een wees heeft alles verloren. Het werk van de inwonende Heilige Geest gaat zo diep dat de noden van een wees worden aangeraakt. Wat een genade van God. Laten we daarom heilig leven zodat we de Heilige Geest niet bedroeven. Nee, laten we het werk van de Heilige Geest aanwakkeren en dus niet uitdoven.
Dan wordt een diepe liefde in ons geboren en die liefde drijft de vrees uit.
3de jaargang, 1ste kwartaal 1991, nr. 9, p. 14-16
© Centrum voor Pastorale Counseling v.z.w. van Wijngaarden, Wout