Verraden Vertrouwen
1. Inleiding
Incest heeft altijd te maken met vertrouwen dat verraden wordt. Als kinderlijk vertrouwen en onbevangenheid omslaan in wantrouwen is er wat gebeurd tussen de (machtige) volwassene en het (afhankelijke) kind. De volwassene heeft het kind iets ontnomen. Wat? Niet alleen het spontaan durven vertrouwen op de volwassene, maar ook de kinderlijke integriteit. Het wantrouwende kind moet om te overleven het opgedrongen geheim bewaren. Soms wordt het geheim onthuld. Soms is de straf op zwijgen levenslang. Incest heeft dus te maken met misbruik van vertrouwen en misbruik van macht. Dit zijn kernbegrippen die vrijwel in iedere definitie van incest staan. Woelinga definieert incest als misbruik van macht en vertrouwen door een ouder of gezins- of familielid ten opzichte van het kind in de vorm van seksuele handelingen of pogingen daartoe, meestal onder druk van geheimhouding. In de literatuur worden de begrippen ‘incest' en ‘seksueel misbruik van kinderen' naast elkaar gebruikt. In dit hoofdstuk wordt ook het begrip "seksueel misbruik' gebruikt en daarmee wordt dan steeds bedoeld ‘seksueel misbruik van kinderen in gezins - of familieverband door gezins - of familieleden'. De vraag is dan: In welke gezinnen komt incest voor ? Hoewel er geen duidelijke samenhang is tussen de sociaal-economische klasse waartoe een gezin behoort en het voorkomen van incest, zijn er wel omstandigheden te noemen die ‘incestbevorderend' zijn. Zo zouden kinderen die zonder hun natuurlijke moeder meer risico lopen seksueel misbruikt te worden. Verder komen we in onderzoeken vaak tegen dat een veelvuldig afwezige moeder door ziekte of huwelijksproblematiek van invloed zou zijn op het ontstaan van seksueel misbruik. Er zijn geen gegevens waaruit blijkt dat incest in bepaalde milieus meer of minder zou voorkomen. Dit geldt ook voor kerkelijke milieus. Wel zijn sommige ‘fatsoenlijke' gezinnen beter in staat de incest te verbergen en zullen niet zoveel onder de aandacht komen van maatschappelijke instanties. In dit hoofdstuk wordt de pastorale zorg voor incestslachtoffers en incestdaders besproken.
